Voor die einde van die 18de eeu was Afrikaans die huistaal van die burgers aan die Kaap wat toe al lank nie meer koloniste of setlaars was nie. Al was dit toe nog Kaaps-Hollands, was dit glad nie meer suiwer Nederlands nie. Die burgers het Nederlands egter steeds as hulle kultuurtaal beskou. Vir korrespondensie en amptelike gebruik was Nederlands die gebruikstaal en dit het lank die amptelike taal gebly.

Ná die uiteindelike anneksasie van die Kaap in 1814 deur Brittanje het die invloed van Nederlands stelselmatig afgeneem. Deur proklamasie vervang lord Charles Somerset dit in 1822 deur Engels as kultuurtaal. Engels kry geleidelik die oorhand, ook op skool en mettertyd selfs in die kerk. Onder die gewone mense bly Afrikaans egter voortbestaan as kommunikasiemiddel. Al hoe meer geskrifte verskyn in Afrikaans en digters soos F.W. Reitz en Adam de Smidt publiseer gedigte in Afrikaans.

Gedurende die 1870s word mense bewus van die omvang en krag van die taal. Daadwerklike pogings om Afrikaans gevestig te kry as erkende taal lei in 1875 tot die stigting van die Genootskap van Regte Afrikaners (G.R.A.). Die werk van ds G.W.A. van der Lingen (stigter in 1860 van die Paarlse Gimnasium), Arnoldus Pannevis, C.P. Hoogenhout, S.J. du Toit (leier van die G.R.A.), en andere verteenwoordig die Eerste Taalbeweging. Hierdie pogings lei tot die skryf van 'n volkslied, die stigting van koerantjies, soos Die Afrikaanse Patriot, en 'n voorneme om die Bybel in Afrikaans te vertaal.