Inhoud

Tuisblad

Agtergrond

Die Mens

Die Tweede
Vryheidsoorlog

Joernalis

Taalstryder

Historikus

Skrywer en
kritikus

Sy Publikasies

Bronnelys

Gustav Preller


Deelname aan die Tweede Vryheidsoorlog

Met die uitbreek van die Tweede Vryheidsoorlog in 1899, was Gustav Preller hoofklerk in die Departement van Mynwese. Preller was die eerste paar maande van die oorlog met die toesig oor die ontginning van sekere myne belas. Die nag voor die inname van Pretoria was hy die enigste amptenaar wat generaal J.C. Smuts (destydse staatsprokureur) kon help om die staafgoud van die regering in veiligheid te bring. [Gustav Preller]

Preller is na die front as lid van die Derde Battery van die Staatsartillerie en maak die groot slae in Natal mee: Dundee, Modderspruit, Colenso en die aanval op Platrand by Ladysmith. Hy tree terselfdertyd as oorlogskorrespondent vir De Volkstem en De Zoutpansberg Wachter op.

Gedurende die driejarige stryd het Gustav met generaal Louis Botha, kommandant-generaal van die Republikeinse magte, kennis gemaak. Op 'n slag het hulle toevallig in dieselfde tent te lande gekom - Preller om sy berigte op te stel en genl. Botha om te rus. Oomblikke nadat hulle saam die tent verlaat het, vernietig 'n vyandige bom die tent. Genl. Botha het laggend na Preller gekyk en kalm opgemerk: "Dit was amper, nê jongman!" Dié gebeurtenis het 'n groot indruk op Gustav Preller gelaat en nadere kennismaking met die Boeregeneraal het van hom 'n lewenslange bewonderaar van Botha gemaak.

Vier maande voor die einde van die oorlog is Preller naby Ermelo gevange geneem en na Indië verban. Na sy terugkeer uit Indië in Augustus 1902 vind hy sy mooi woning in Sunnyside, Pretoria, verniel en deur die owerhede as kantore ingeruim. Al sy besittings was vernietig en sy vrou was verpleegster by die konsentrasiekamp te Irene. Sy ou departement is van Pretoria na Johannesburg verskuif en hier moes hy uitvind dat hy nie sy werk kon terugkry nie.

Diep onder die indruk van die vernedering waaronder sy volk deur die nuwe bestuur gedwing is, besluit Preller om saam met ds Louis Vorster se groep in September na Argentinië te vertrek om 'n nuwe lewe daar te begin. Eugène Marais, gevierde digter en skrywer, het Preller egter met groot moeite oorreed om in Suid-Afrika aan te bly.